Peer Review Process

Hakem Değerlendirme Süreci

The Journal of Artificial Intelligence and Human Sciences (YZIB); adil, bağımsız, gizli, titiz ve şeffaf bir hakem değerlendirme süreci yürütmeyi amaçlamaktadır.

YZIB'e gönderilen bilimsel çalışmalar öncelikle editöryal değerlendirmeye tabi tutulur. Değerlendirilmeye uygun bulunan çalışmalar çift-kör hakemlik sürecine alınır.

Çift-kör hakemlik sisteminde yazarların kimlikleri hakemlerden, hakemlerin kimlikleri ise yazarlardan gizlenir.

1. Ön Editöryal Değerlendirme

Gönderilen tüm çalışmalar dış hakem değerlendirmesine alınmadan önce editörlük tarafından ön incelemeye tabi tutulur.

Bu aşamada aşağıdaki hususlar değerlendirilebilir:

  • derginin amaç ve kapsamına uygunluk;

  • bilimsel önem ve özgünlük;

  • temel yöntemsel yeterlilik;

  • yazar rehberine uygunluk;

  • gerekli beyan ve belgelerin eksiksizliği;

  • yayın etiği koşulları;

  • intihal veya uygunsuz metin benzerliği;

  • gerekli durumlarda etik kurul onayı ve bilgilendirilmiş onam;

  • çıkar çatışması, fonlama ve yapay zekâ kullanım beyanları ve

  • dış hakem değerlendirmesine genel uygunluk.

Derginin kapsamına açıkça uymayan, temel bilimsel veya etik koşulları karşılamayan ya da gerekli gönderim koşullarına uymayan çalışmalar dış hakem değerlendirmesine gönderilmeden reddedilebilir.

2. Çift-Kör Hakemlik

YZIB çift-kör hakem değerlendirme modeli uygulamaktadır.

Yazarların makalelerini hakemlik sürecinde kimliklerinin makul ölçüde gizli kalmasını sağlayacak biçimde hazırlamaları beklenmektedir.

Hakemler yazarların kimliklerini belirlemeye çalışmamalıdır.

Bununla birlikte çalışmanın daha önce preprint, konferans bildirisi, tez veya diğer kamuya açık akademik ortamlarda paylaşılmış olması gibi nedenlerle tam anonimliğin her durumda garanti edilemeyeceği kabul edilmektedir.

3. Hakemlerin Seçimi

Hakem değerlendirmesine alınan her çalışma en az iki bağımsız dış hakem tarafından değerlendirilir.

Hakem seçiminde:

  • çalışmanın konusundaki uzmanlık;

  • bilimsel ve yöntemsel yeterlilik;

  • ilgili çıkar çatışmasının bulunmaması;

  • yazarlardan ve araştırmadan bağımsızlık;

  • uygun olduğunda önceki hakemlik deneyimi ve

  • zamanında ve profesyonel değerlendirme yapabilme

gibi ölçütler dikkate alınır.

Hakemlerin doktora derecesine sahip olmaları veya ilgili alanda tanınmış uzmanlığa sahip olmaları beklenmektedir.

YZIB'in Editör Kurulu üyeleri ve alan editörleri gönderilen makalelere hakem olarak atanmaz.

4. Yazarların Hakem Önerileri

Gönderim sisteminin izin verdiği veya editörün talep ettiği durumlarda yazarlar olası hakem önerilerinde bulunabilir.

Bu öneriler yalnızca tavsiye niteliğindedir ve dergi önerilen hakemleri görevlendirmek zorunda değildir.

Hakemlerin bağımsızlığını etkileyebilecek yakın iş birliği, kişisel veya mesleki ilişki, mali veya kurumsal çıkar, danışmanlık ilişkisi ya da diğer çıkar çatışmaları bulunan kişiler hakem olarak önerilmemelidir.

Hakemlerin uygunluğu editörlük tarafından bağımsız biçimde değerlendirilir.

Sahte hakem kimliği veya iletişim bilgisi kullanılması ciddi bir yayın etiği ihlali olarak değerlendirilir.

5. Gizlilik

Gönderilen makaleler ve ilgili dosyalar gizli belgelerdir.

Hakemler:

  • makaleyi yetkisiz kişilerle paylaşamaz;

  • yayımlanmamış bilgileri kişisel veya mesleki çıkar amacıyla kullanamaz;

  • makale içeriğini veya hakemlik yazışmalarını açıklayamaz ve

  • gizliliği güvence altına alınamayan üçüncü taraf üretken yapay zekâ sistemlerine makale veya gizli bilgi yükleyemez.

Gizlilik yükümlülüğü hakemlik tamamlandıktan sonra da devam eder.

6. Çıkar Çatışmaları

Hakemler değerlendirme davetini kabul etmeden önce mevcut, olası veya algılanabilecek çıkar çatışmalarını açıklamak zorundadır.

Bağımsız ve tarafsız değerlendirme yapamayacak bir hakem daveti reddetmeli veya durumu editöre bildirmelidir.

Ayrıntılar YZIB'in Çıkar Çatışması Politikası kapsamında düzenlenmiştir.

7. Hakemlerin Sorumlulukları

Hakemlerden:

  • objektif, kanıta dayalı ve yapıcı değerlendirme yapmaları;

  • çalışmanın bilimsel kalitesini, özgünlüğünü, yöntemini, yorumlarını ve uygunluğunu değerlendirmeleri;

  • önemli sınırlılıkları ve yöntemsel sorunları belirtmeleri;

  • sonuçların elde edilen bulgular tarafından desteklenip desteklenmediğini değerlendirmeleri;

  • belirledikleri etik sorunları editöre bildirmeleri;

  • olası intihal, mükerrer yayın, veri veya atıf manipülasyonu gibi durumları editöre bildirmeleri;

  • kişisel, ayrımcı veya uygunsuz ifadelerden kaçınmaları;

  • bilimsel olarak gerekli olmayan kaynakların eklenmesini istememeleri;

  • gizliliği korumaları ve

  • değerlendirmelerini mümkün olduğunca belirlenen süre içerisinde tamamlamaları

beklenmektedir.

8. Hakemlerin Yapay Zekâ Kullanımı

Hakemlik belgeleri gizlidir.

Hakemler; gönderilen makaleyi, makale bölümlerini, şekilleri, tabloları, ek materyalleri veya gizli editöryal bilgileri gizlilik ve veri güvenliği sağlanamayan kamuya açık üretken yapay zekâ sistemlerine yükleyemez.

Yapay zekâ destekli araçlar hakemin bağımsız bilimsel değerlendirmesinin yerini alamaz.

Tüm kullanımlar YZIB'in Yapay Zekâ Politikası ile uyumlu olmalıdır.

9. Değerlendirme Ölçütleri

Hakemler uygun olduğu ölçüde aşağıdaki hususları değerlendirir:

  • özgünlük ve bilimsel katkı;

  • YZIB'in amaç ve kapsamına uygunluk;

  • araştırma sorusu ve amaçlarının yeterliliği;

  • araştırma deseni ve yöntemin uygunluğu;

  • örnekleme ve veri toplama süreçleri;

  • istatistiksel veya hesaplamalı analizlerin uygunluğu;

  • bulguların güvenilirliği ve yorumlanması;

  • tablo, şekil ve ek materyallerin niteliği;

  • literatürün yeterliliği ve güncelliği;

  • şeffaflık ve tekrarlanabilirlik;

  • etik uygunluk;

  • akademik anlatımın açıklığı ve

  • sonuçların sunulan kanıtlarla desteklenip desteklenmediği.

10. Ek Materyaller

Bilimsel bulguların anlaşılması, değerlendirilmesi veya tekrarlanması için gerekli ek materyaller de hakemlerin değerlendirmesine sunulabilir.

Gerekli durumlarda veri kümeleri, yöntem belgeleri, ekler, kodlar veya diğer destekleyici materyaller hakkında hakem görüşü alınabilir.

11. Hakem Önerileri

Hakemler değerlendirme sonucunda genel olarak aşağıdaki önerilerden birini sunabilir:

  • Kabul

  • Küçük Düzeltme

  • Büyük Düzeltme

  • Ret

Hakem önerileri editöryal karara katkı sağlar; ancak tek başına nihai karar niteliğinde değildir.

12. Hakem Görüşlerinin Farklı Olması

Bir hakemin olumlu, diğer hakemin olumsuz görüş bildirmesi durumunda editör, raporları ve ortaya konulan bilimsel hususları değerlendirir.

Bu durumda:

  • yazarlardan düzeltme istenebilir;

  • hakemlerden açıklama talep edilebilir;

  • ek bir bağımsız hakem görevlendirilebilir veya

  • mevcut değerlendirmelere göre uygun başka bir editöryal karar verilebilir.

Gerekli görüldüğünde üçüncü bir bağımsız hakem görevlendirilir.

Bir çalışmanın yayımlanmak üzere kabul edilebilmesi için en az iki hakemin olumlu değerlendirme sunması ve sorumlu editörün çalışmanın YZIB'in bilimsel ve etik yayın standartlarını karşıladığına karar vermesi gerekir.

13. Düzeltme Süreci

Düzeltme istenen çalışmalarda yazarların:

  • düzeltilmiş makaleyi ve

  • editör ve hakem görüşlerine verilen yanıtları madde madde açıklayan bir yanıt dosyasını

sunmaları beklenir.

Yazarların bir hakem görüşüne katılmaması durumunda bilimsel gerekçelerini açık biçimde belirtmeleri gerekir.

Düzeltilmiş çalışmalar gerekli görüldüğünde aynı veya farklı hakemlere yeniden gönderilebilir.

Düzeltme talebi çalışmanın nihai olarak kabul edileceği anlamına gelmez.

14. Editöryal Karar

Hakem raporları editöre danışmanlık niteliğindedir.

Nihai editöryal karar, derginin editöryal yapısı çerçevesinde Baş Editör veya sorumlu editör tarafından verilir.

Kararda:

  • hakem değerlendirmeleri;

  • bilimsel kalite;

  • özgünlük;

  • yöntemsel yeterlilik;

  • derginin amaç ve kapsamına uygunluk;

  • araştırma ve yayın etiği;

  • yapılan düzeltmelerin yeterliliği ve

  • çalışmanın bilimsel literatüre katkısı

dikkate alınır.

Hakemler olumlu görüş bildirmiş olsa dahi ciddi bilimsel veya etik bir sorun tespit edilmesi durumunda editör çalışmayı kabul etmek zorunda değildir.

15. Editöryal Bağımsızlık ve Editörlerin Makaleleri

Editörler, Editör Kurulu üyeleri veya YZIB ile yakın ilişkili kişilerin dergiye gönderdikleri çalışmalara ayrıcalık tanınmaz.

Makalenin yazarı, ortak yazarı veya yazarlarla çıkar çatışması bulunan bir editör:

  • hakem belirleyemez;

  • gizli hakem bilgilerine erişemez;

  • hakemlik sürecini yönetemez;

  • editöryal değerlendirmeye katılamaz ve

  • nihai yayın kararını veremez.

Bu çalışmalar çıkar çatışması bulunmayan bağımsız bir editör tarafından yönetilir ve diğer başvurularla aynı hakemlik standartlarına tabi tutulur.

16. Hakemlik Sürecinde Etik Sorunlar

Hakem veya editörler olası bir etik ihlal belirlediğinde konu incelenirken değerlendirme süreci askıya alınabilir.

Bu durumlar intihal, veri tahrifatı, görsel manipülasyonu, mükerrer yayın, yazarlık veya hakemlik manipülasyonu, atıf manipülasyonu, açıklanmamış çıkar çatışması, gerekli etik kurul onayının bulunmaması veya uygunsuz yapay zekâ kullanımını içerebilir.

Bu vakalar YZIB'in Yayın Etiği ve Etik İhlaller Politikası doğrultusunda değerlendirilir.

17. Hakem Kimliği ve Hakem Raporları

Çift-kör hakemlik sistemi kapsamında hakemlerin kimlikleri yazarlara açıklanmaz.

Hakem raporları gizli editöryal kayıtlar olarak değerlendirilir.

YZIB, hakemlik modelinde resmî bir değişiklik yapmadığı sürece hakem raporlarını veya hakem kimliklerini makalelerle birlikte yayımlamaz.

18. İtirazlar

Editöryal kararın önemli bir olgusal hata, yöntemsel yanlış anlama, süreç hatası veya çıkar çatışmasından kaynaklandığını düşünen yazarlar YZIB'in Şikâyet ve İtirazlar Politikası doğrultusunda itirazda bulunabilir.

Yalnızca hakem görüşüne katılmamak veya ret kararından memnun olmamak otomatik olarak yeniden değerlendirme gerekçesi oluşturmaz.

19. Hakemlik Sürecinin İstisnaları

Özgün araştırma makaleleri, derleme makaleleri, kısa makaleler ve bilimsel veya teknik notlar YZIB'in hakem değerlendirme sürecine tabidir.

Duyuru, düzeltme bildirimi, geri çekme bildirimi veya benzeri açıkça bilimsel araştırma makalesi olmayan editöryal/idari içerikler dış hakem değerlendirmesine tabi olmayabilir.

Standart hakemlik sürecinden istisna oluşturan içerikler uygun olduğu durumlarda açıkça belirtilir.

20. Hakemlik Etiği Standartları

Hakemlik süreci YZIB'in yayın etiği politikaları ve Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan ilgili rehberler dâhil olmak üzere uluslararası kabul görmüş sorumlu hakemlik ilkeleri doğrultusunda yürütülür.

YZIB, bilimsel yayıncılık, araştırma bütünlüğü ve yayın etiği standartlarındaki gelişmelere göre hakemlik süreçlerini gerektiğinde gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.