Yayın Etiği ve Etik İhlaller

Yayın Etiği ve Etik İhlaller Politikası

The Journal of Artificial Intelligence and Human Sciences (YZIB), bilimsel yayıncılıkta dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık, hesap verebilirlik ve etik davranışın en yüksek standartlarda korunmasını amaçlamaktadır.

Dergi, yayın öncesinde, yayın sürecinde ve yayın sonrasında ortaya çıkabilecek etik sorunların değerlendirilmesinde uluslararası kabul görmüş yayın etiği ilkelerini ve Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından geliştirilen temel uygulama ve rehberleri dikkate almaktadır.

Bu politika yazarlar, hakemler, editörler, editör kurulu üyeleri ve yayın sürecinde yer alan tüm kişiler için geçerlidir.

1. Genel İlkeler

YZIB'e gönderilen tüm çalışmalar:

  • dürüst ve sorumlu bilimsel araştırmaya dayanmalı;

  • özgün olmalı ve kullanılan kaynaklar uygun biçimde belirtilmeli;

  • yöntem, veri, analiz ve bulguları doğru biçimde raporlamalı;

  • geçerli etik ve hukuki koşullara uymalı;

  • fikrî mülkiyet haklarına saygı göstermeli;

  • ilgili çıkar çatışmaları ve fon kaynaklarını açıklamalı;

  • derginin yazarlık ve katkı ilkelerine uymalı ve

  • editöryal, hakemlik, atıf veya yayın süreçlerinin manipülasyonunu içermemelidir.

YZIB, yayın öncesinde veya yayın sonrasında bildirilen araştırma ve yayın etiği ihlallerini ciddi biçimde değerlendirir.

2. Araştırma ve Yayın Etiği İhlalleri

Etik ihlaller bunlarla sınırlı olmamak üzere aşağıdakileri içerebilir:

  • veri, sonuç, kaynak veya araştırma materyali uydurma;

  • veri, görüntü, şekil, yöntem veya sonuçları tahrif etme ya da uygunsuz biçimde manipüle etme;

  • intihal;

  • mükerrer veya tekrar yayın;

  • uygunsuz metin yeniden kullanımı;

  • eş zamanlı ve beyan edilmemiş başka dergi başvurusu;

  • insan veya hayvan katılımcıları içeren etik dışı araştırmalar;

  • araştırma kayıtlarının yanlış sunulması;

  • önemli bulguların kasıtlı olarak gizlenmesi veya çarpıtılması;

  • gizli bilgilerin kötüye kullanılması ve

  • bilimsel kaydın güvenilirliğini zedeleyen diğer uygulamalar.

3. İntihal ve Kaynak Gösterme

Yazarlar, başka kişilere ait düşünce, veri, görsel, yöntem, ifade ve çalışmaları uygun biçimde kaynak göstermelidir.

Gönderilen makaleler benzerlik tespit yazılımlarıyla kontrol edilebilir.

Benzerlik raporları yalnızca sayısal bir benzerlik oranına göre değerlendirilmez. Editörler örtüşmenin niteliğini, kapsamını, yerini ve bağlamını birlikte değerlendirir.

Doğrulanmış intihal; makalenin reddedilmesine, düzeltilmesine, geri çekilmesine veya uygun başka editöryal işlemlere yol açabilir.

4. Mükerrer ve Tekrarlanan Yayın

YZIB'e gönderilen çalışmalar başka bir dergide resmî olarak yayımlanmamış ve aynı anda başka bir dergide değerlendirme altında bulunmuyor olmalıdır.

Daha önce yayımlanmış veri, metin, analiz, şekil veya sonuçların gerekli açıklama ve atıf yapılmaksızın önemli ölçüde yeniden kullanılması mükerrer yayın kapsamında değerlendirilebilir.

Preprintler derginin Ön Baskı Politikası kapsamında değerlendirilir.

5. Atıf Etiği ve Atıf Manipülasyonu

Kaynaklar yalnızca bilimsel gereklilik ve konuyla ilgileri temelinde seçilmelidir.

YZIB aşağıdaki uygulamalara izin vermez:

  • gereksiz öz atıf;

  • zorlayıcı atıf;

  • editör veya hakemlerin kendi yayınlarına gereksiz atıf istemesi;

  • atıf kartelleri;

  • yalnızca atıf sayısını artırmayı amaçlayan ilgisiz kaynak kullanımı ve

  • diğer atıf manipülasyonu biçimleri.

6. Yazarlık ve Katkı

Yazar olarak belirtilen tüm kişilerin derginin yazarlık ölçütlerini karşılaması gerekir.

YZIB:

  • misafir veya onursal yazarlığa;

  • gizli yazarlığa;

  • satın alınmış yazarlığa;

  • uydurma yazarlara;

  • izinsiz yazar ekleme veya çıkarmaya ve

  • yazar katkılarının kasıtlı biçimde yanlış beyan edilmesine

izin vermez.

Ayrıntılar Yazarlık ve Katkı Beyanı Politikası kapsamında düzenlenmiştir.

7. Hakemlik Sürecinin Bütünlüğü

YZIB çift-kör hakemlik sistemi uygulamaktadır.

Dergi aşağıdaki uygulamalara izin vermez:

  • uydurma hakem kimlikleri;

  • sahte hakem hesapları;

  • başka kişilerin hakem olarak taklit edilmesi;

  • hakem önerilerinin manipüle edilmesi;

  • açıklanmamış hakem çıkar çatışmaları;

  • gizli makale bilgilerinin kötüye kullanılması;

  • zorlayıcı veya ayrımcı hakem davranışları ve

  • hakemlik sürecini manipüle etmeye yönelik girişimler.

8. İnsan Katılımcıları İçeren Araştırmalar

İnsan katılımcıları içeren araştırmalar geçerli etik ilkeler, kurumsal koşullar ve ulusal veya uluslararası düzenlemelerle uyumlu olmalıdır.

Gerekli olduğu durumlarda yazarlar aşağıdaki bilgileri sağlamalıdır:

  • etik kurul veya kurumun adı;

  • onay tarihi;

  • onay veya karar numarası ve

  • bilgilendirilmiş onama ilişkin bilgi.

Araştırma katılımcılarının hakları, mahremiyeti, kişisel verileri ve gizliliği korunmalıdır.

9. Bilgilendirilmiş Onam ve Gizlilik

Kimliği belirlenebilir kişileri içeren araştırmalarda katılım ve gerekli durumlarda yayın için uygun bilgilendirilmiş onam alınmalıdır.

Bilimsel olarak gerekli olmadığı ve uygun izin bulunmadığı sürece kişiyi tanımlayabilecek bilgiler yayımlanmamalıdır.

Savunmasız bireyler veya gruplar üzerinde gerçekleştirilen araştırmalarda özel özen gösterilmelidir.

10. Hayvanları İçeren Araştırmalar

Hayvanları içeren araştırmalar geçerli kurumsal, ulusal ve uluslararası etik koşullara uygun olarak gerçekleştirilmelidir.

Gerekli durumlarda ilgili etik kurul onayı alınmalı ve makalede belirtilmelidir.

11. Veri Bütünlüğü ve Erişilebilirliği

Yazarlar çalışmalarının temelini oluşturan araştırma verilerinin doğruluğu, gerçekliği ve bütünlüğünden sorumludur.

Editörler gerekli gördüklerinde araştırmanın güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla ham veri, analiz dosyaları, kod, belge veya diğer destekleyici materyalleri talep edebilir.

Veri uydurma, tahrifat, uygunsuz manipülasyon veya ilgili araştırma verilerinin kasıtlı biçimde yok edilmesi yasaktır.

Ayrıntılar derginin Araştırma Verisi Politikası kapsamında düzenlenmiştir.

12. Yapay Zekâ ve Araştırma Bütünlüğü

Yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımı YZIB'in Yapay Zekâ Politikası ile uyumlu olmalıdır.

Yapay zekâ yazar olarak gösterilemez ve:

  • veri veya kaynak uydurmak;

  • yanıltıcı bilimsel kanıt üretmek;

  • intihali gizlemek;

  • araştırma sonuçlarını yanıltıcı biçimde manipüle etmek;

  • hakemlik gizliliğini ihlal etmek veya

  • insanların bilimsel sorumluluğunun yerine geçmek

amacıyla kullanılamaz.

13. Çıkar Çatışmaları

Yazarlar, hakemler ve editörler ilgili mali veya mali olmayan çıkar çatışmalarını beyan etmek zorundadır.

Ayrıntılar Çıkar Çatışması Politikası kapsamında düzenlenmiştir.

14. Yazarların Sorumlulukları

Yazarlar:

  • çalışmalarının özgünlüğünü ve bilimsel bütünlüğünü sağlamak;

  • doğru veri ve kaynak sunmak;

  • etik kurul ve onam koşullarına uymak;

  • fon ve çıkar çatışmalarını beyan etmek;

  • yazarlık bilgilerinin doğruluğunu sağlamak;

  • editör ve hakemlerin makul sorularına yanıt vermek;

  • önemli bir hata tespit ettiklerinde dergiyi bilgilendirmek ve

  • araştırma bütünlüğüne ilişkin geçerli soruşturmalarda iş birliği yapmak

ile yükümlüdür.

15. Hakemlerin Sorumlulukları

Hakemler:

  • objektif ve profesyonel değerlendirme yapmalı;

  • gizliliği korumalı;

  • yalnızca uzmanlık alanlarındaki çalışmaları değerlendirmeli;

  • çıkar çatışmalarını bildirmeli;

  • yayımlanmamış bilgileri kişisel çıkar amacıyla kullanmamalı;

  • yapıcı ve bilimsel gerekçelere dayalı görüş sunmalı ve

  • olası etik sorunları editöre bildirmelidir.

16. Editörlerin Sorumlulukları

Editörler:

  • kararlarını bilimsel kalite, yöntemsel yeterlilik, kapsam uygunluğu ve etik koşullar temelinde vermeli;

  • bağımsız hakem değerlendirmesini sağlamalı;

  • makale ve hakem gizliliğini korumalı;

  • çıkar çatışmalarını yönetmeli;

  • güvenilir etik ihlal iddialarını incelemeli;

  • editöryal bağımsızlığı korumalı ve

  • yayımlanmış veya yayımlanmamış çalışmalarda etik sorun ortaya çıktığında gerekli işlemleri yapmalıdır.

17. Etik İhlal Bildirimleri

Olası araştırma veya yayın etiği ihlalleri yazarlar, hakemler, okuyucular, kurumlar veya diğer kişiler tarafından dergiye bildirilebilir.

Bildirimlerin değerlendirme yapılabilmesi için mümkün olduğunca somut bilgi veya kanıt içermesi beklenmektedir.

YZIB, yayın öncesinde veya sonrasında bildirilen güvenilir iddiaları değerlendirir.

Belirli ve doğrulanabilir bilgi içeren anonim bildirimler de dikkate alınabilir.

18. Etik Sorunların İncelenmesi

Güvenilir bir etik sorun bildirildiğinde YZIB:

  1. ön değerlendirme yapabilir;

  2. ilgili yazar, hakem veya editörden açıklama isteyebilir;

  3. veri, etik kurul belgesi, yazışma veya diğer kanıtları talep edebilir;

  4. gerekli durumlarda bağımsız uzmanlara veya editör kurulu üyelerine danışabilir;

  5. uygun durumlarda ilgili kurum, etik kurul, araştırma bütünlüğü birimi veya fon sağlayıcı kuruluşla iletişim kurabilir ve

  6. mevcut kanıtlara göre uygun editöryal kararı verebilir.

Bir iddianın bulunması tek başına etik ihlalin gerçekleştiği anlamına gelmez.

19. Editöryal İşlemler

Sorunun niteliği ve ağırlığına göre YZIB:

  • açıklama veya düzeltme isteyebilir;

  • makaleyi reddedebilir;

  • değerlendirme veya yayın sürecini askıya alabilir;

  • hakem veya editörü değiştirebilir;

  • düzeltme yayımlayabilir;

  • Endişe Bildirimi yayımlayabilir;

  • kabul edilmiş bir çalışmayı geri çekebilir;

  • yayımlanmış bir makaleyi geri çekebilir;

  • ilgili kurum veya yetkili mercileri bilgilendirebilir veya

  • bilimsel kaydın bütünlüğünü korumak için gerekli başka işlemleri gerçekleştirebilir.

20. Yayın Sonrası Etik Sorunlar

Etik sorumluluk makalenin yayımlanmasıyla sona ermez.

Yayın sonrasında ortaya çıkan güvenilir sorunlar değerlendirilir ve gerekli durumlarda Düzeltme ve Geri Çekme Politikası doğrultusunda işlem yapılır.

21. Şikâyetler ve İtirazlar

Dergi, editörler, hakemler, süreçler veya editöryal kararlarla ilgili şikâyet ve itirazlar Şikâyet ve İtirazlar Politikası kapsamında değerlendirilir.

22. Gizlilik ve Etik İhlal Bildiren Kişiler

YZIB, iyi niyetle araştırma bütünlüğü endişesi bildiren kişilerin kimliğini makul ölçüde korumaya çalışır.

Bir iddia yalnızca anonim olduğu için göz ardı edilmez.

Bilerek yanlış veya kötü niyetli bildirimler uygunsuz davranış olarak değerlendirilebilir.

23. Editöryal Bağımsızlık

Editöryal kararlar ticari, kişisel, siyasi, kurumsal veya diğer uygunsuz dış etkilerden bağımsız olarak verilir.

Yazarın akademik unvanı, kurumu, uyruğu, itibarı veya kişisel ilişkileri yayın kararının belirleyicisi olamaz.

24. İlgili Politikalar

Bu politika YZIB'in aşağıdaki politikalarıyla birlikte değerlendirilmelidir:

  • Yapay Zekâ Politikası

  • Araştırma Verisi Politikası

  • Yazarlık ve Katkı Beyanı Politikası

  • Çıkar Çatışması Politikası

  • Düzeltme ve Geri Çekme Politikası

  • Şikâyet ve İtirazlar Politikası

  • Ön Baskı Politikası

  • Hakem Değerlendirme Süreci

  • Telif Hakkı ve Açık Erişim Politikaları

25. Politikanın Güncellenmesi

YZIB, araştırma bütünlüğü, yayın etiği ve akademik yayıncılık standartlarındaki gelişmeler doğrultusunda bu politikayı gerektiğinde gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.