YZ Politikası

Yapay Zekâ ve Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanım Politikası

The Journal of Artificial Intelligence and Human Sciences (YZIB); yapay zekâ (YZ), üretken yapay zekâ, büyük dil modelleri (LLM) ve yapay zekâ destekli teknolojilerin bilimsel araştırma ve akademik yayıncılıktaki giderek artan rolünü kabul etmektedir. Dergi; araştırma dürüstlüğü, hesap verebilirlik, gizlilik ve insan denetimi ilkelerini koruyarak bu teknolojilerin sorumlu ve şeffaf kullanımını desteklemektedir.

Bu politika yazarlar, hakemler ve editörler için geçerli olup yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin makale hazırlama, araştırma süreçleri, hakem değerlendirmesi ve editöryal karar süreçlerindeki kullanımını kapsamaktadır.

1. Yapay Zekâ ve Yazarlık

Yapay zekâ araçları, üretken yapay zekâ sistemleri, büyük dil modelleri, sohbet robotları veya diğer yapay zekâ destekli teknolojiler YZIB'e gönderilen çalışmalarda yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.

Yazarlık; çalışmanın sorumluluğunu üstlenme, hesap verebilirlik, nihai metni onaylama, çıkar çatışmalarını yönetme ve telif hakkı ile lisans koşullarına uyma gibi yükümlülükleri gerektirir. Bu sorumluluklar yalnızca insan yazarlar tarafından yerine getirilebilir.

Çalışmada yapay zekâ teknolojileriyle üretilen veya desteklenen içerikler bulunması hâlinde dahi, gönderilen ve yayımlanan çalışmanın doğruluğu, özgünlüğü, bütünlüğü ve içeriğine ilişkin tüm sorumluluk yazarlara aittir.

2. Yazarların Yapay Zekâ Kullanımı

Yazarlar, araştırma ve yazım sürecinin uygun aşamalarında yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerden yararlanabilir. Bu kullanım anlamlı insan denetimi ve kontrolü altında gerçekleştirilmelidir.

Yapay zekâ destekli teknolojiler aşağıdaki amaçlarla kullanılabilir:

  • dil ve okunabilirliğin iyileştirilmesi;

  • yazım ve dil bilgisi kontrolü;

  • çeviri desteği;

  • literatürün düzenlenmesi;

  • kodlama desteği;

  • veri işleme veya hesaplamalı destek;

  • görselleştirme desteği ve

  • bilimsel olarak gerekçelendirilebilen diğer araştırma amaçları.

Yazarlar yapay zekâ tarafından sağlanan tüm çıktıları dikkatle incelemeli ve doğrulamalıdır. Yapay zekâ tarafından üretilen bilgiler hatalı, eksik, yanlı, uydurma veya doğrulanamayan kaynaklara dayalı olabilir. Bu nedenle makalede yer verilen tüm bilgilerin, kaynakların, analizlerin, yorumların ve sonuçların doğruluğunun kontrol edilmesinden yazarlar sorumludur.

Yapay zekâ araçları; yazarların entelektüel katkısının, eleştirel düşünmesinin, bilimsel değerlendirmesinin veya araştırmaya ilişkin sorumluluğunun yerini alamaz.

3. Yapay Zekânın Araştırma Yöntemi Olarak Kullanılması

YZIB, yapay zekânın doğrudan bir araştırma yöntemi, analiz tekniği, deneysel araç veya araştırma konusu olabileceğini kabul etmektedir.

Bilimsel olarak uygun olması hâlinde makine öğrenmesi, derin öğrenme, üretken yapay zekâ, büyük dil modelleri, doğal dil işleme, açıklanabilir yapay zekâ ve ilgili hesaplamalı yaklaşımların veri analizi ve araştırmada kullanılmasına izin verilmektedir.

Yapay zekânın araştırma metodolojisinin bir parçası olarak kullanıldığı çalışmalarda, uygun olduğu ölçüde şeffaflık ve tekrarlanabilirliği desteklemek amacıyla aşağıdaki bilgiler verilmelidir:

  • kullanılan yapay zekâ modelinin, aracının veya hizmetinin adı ve sürümü;

  • sağlayıcı veya geliştirici;

  • teknolojinin hangi amaçla kullanıldığı;

  • bilimsel açıdan gerekli olduğunda ilgili model ayarları, parametreler, istemler (promptlar) veya uygulama prosedürleri;

  • yapay zekâ tarafından üretilen sonuçların doğrulanması için kullanılan yöntemler ve

  • insan denetimi ve yorumlamasının kapsamı.

Yapay zekâ tarafından üretilen analiz veya çıktılar, uygun doğrulama yapılmaksızın bağımsız biçimde doğrulanmış bilimsel bulgular olarak sunulmamalıdır.

4. Yapay Zekâ Kullanımının Beyan Edilmesi

Yazarlar, üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojilerin araştırmanın yürütülmesinde veya makalenin hazırlanmasında esaslı biçimde kullanılması durumunda bu kullanımı açık ve şeffaf olarak beyan etmelidir.

Beyan, kullanımın niteliğine göre Yöntem, Teşekkür veya ayrı bir Üretken Yapay Zekâ ve Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanım Beyanı başlığı altında verilebilir.

Önerilen beyan biçimi şöyledir:

Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar(lar), [yapay zekâ aracının/hizmetinin adı ve sürümü] aracını [kullanım amacı] amacıyla kullanmıştır. Yazar(lar), elde edilen çıktıları gerektiği şekilde incelemiş, doğrulamış ve düzenlemiş olup yayının tüm içeriğinin sorumluluğunu üstlenmektedir.

Esaslı bir entelektüel içerik üretmeyen temel yazım, dil bilgisi, biçimlendirme veya kaynak yönetimi araçlarının rutin kullanımı için normal koşullarda ayrıca bir beyan verilmesi gerekmez.

Bir yapay zekâ sistemi araştırmanın konusu olduğunda veya deneysel/analitik metodolojinin bir parçası olarak kullanıldığında, yukarıdaki beyanın yanında yöntemin bilimsel olarak yeterli ayrıntıyla açıklanması zorunludur.

5. Yapay Zekâ ile Üretilen veya Değiştirilen Görseller, Şekiller ve Araştırma Verileri

Yapay zekâ; araştırma verilerini, sonuçlarını, görsellerini, şekillerini veya diğer bilimsel kanıtları uydurmak, çarpıtmak ya da yanıltıcı biçimde değiştirmek amacıyla kullanılamaz.

Yapay zekâ ile üretilen veya değiştirilen görsel materyaller ancak:

  • bilimsel açıdan gerekçelendirilebilir olması;

  • yapay zekâ kullanımının açıkça belirtilmesi;

  • materyalin araştırma sonuçlarını yanlış yansıtmaması;

  • ilgili telif hakkı, mahremiyet, onam ve etik koşulların sağlanması ve

  • yapay zekâ ile üretilen içeriğin araştırmanın yöntemi veya konusu açısından gerekli olması

durumunda değerlendirilebilir.

Gönderilen tüm görsel ve veri temelli materyallerin bütünlüğü ve kaynağına ilişkin sorumluluk yazarlara aittir.

6. Kaynaklar ve Yapay Zekâ Tarafından Üretilen Bilgiler

Yazarlar; yapay zekâ araçları tarafından önerilen veya üretilen kaynakları, atıfları, DOI numaralarını, alıntıları, veri kümelerini ve olgusal bilgileri bağımsız olarak doğrulamak zorundadır.

Yapay zekâ tarafından üretilen uydurma, gerçekte var olmayan veya hatalı kaynakların kullanılması bilimsel yayıncılık standartlarının ihlali olarak değerlendirilir. Kaynakların doğruluğuna ilişkin tüm sorumluluk yazarlara aittir.

7. Hakemlerin Yapay Zekâ Kullanımı

YZIB'e gönderilen makaleler gizli belgelerdir.

Hakemler; gizlilik, telif hakkı, fikrî mülkiyet veya veri korumasının güvence altına alınamadığı, kamuya açık veya üçüncü taraf üretken yapay zekâ sistemlerine makaleyi, makaleden bölümleri, şekilleri, ek dosyaları veya gizli bilgileri yükleyemez.

Hakemler bağımsız bilimsel değerlendirmelerini kendileri gerçekleştirmeli ve hakem raporlarının içeriği ile doğruluğundan tamamen sorumlu olmalıdır.

Yapay zekâ araçları hakemin eleştirel değerlendirmesinin, bilimsel yargısının veya önerisinin yerini alamaz.

Hakem değerlendirmesi sırasında izin verilen idari veya dilsel destek amacıyla yapay zekâ destekli bir teknoloji kullanılması durumunda bu kullanım makalenin gizliliğini ihlal etmemeli ve uygun olduğunda dergiye beyan edilmelidir.

8. Editörlerin Yapay Zekâ Kullanımı

Editörler gönderilen çalışmaların gizliliğini korumak zorundadır ve yayımlanmamış makaleleri veya gizli hakem değerlendirme bilgilerini kamuya açık üretken yapay zekâ sistemlerine yükleyemez.

Yapay zekâ; idari, teknik, ön inceleme veya kalite kontrol süreçlerini desteklemek amacıyla kullanılabilir. Bununla birlikte, bir çalışmanın kabul, düzeltme veya ret kararı insan editörlerin bilimsel ve editöryal değerlendirmesini içermek zorundadır.

Hiçbir makale yalnızca otomatik bir yapay zekâ değerlendirmesine dayanılarak kabul veya reddedilmez.

Benzer şekilde araştırma etiği ihlali, intihal, görsel manipülasyonu veya uygunsuz yapay zekâ kullanımı iddiaları yalnızca otomatik yapay zekâ tespit sistemlerinin sonuçlarına dayanılarak karara bağlanmaz. Bu tür araçlar destekleyici bilgi sağlayabilir; ancak nihai değerlendirme uygun insan incelemesiyle gerçekleştirilir.

9. Araştırma Bütünlüğü ve Beyan Edilmeyen Yapay Zekâ Kullanımı

Esaslı yapay zekâ kullanımının beyan edilmemesi, yapay zekâ aracılığıyla içerik veya kaynak uydurulması, araştırma verilerinin uygunsuz biçimde değiştirilmesi veya araştırma bütünlüğünü zedeleyen diğer yapay zekâ kullanımları olası bir yayın etiği ihlali olarak değerlendirilebilir.

YZIB, bir çalışmanın bilimsel bütünlüğünü değerlendirmek amacıyla gerekli gördüğünde yazarlardan açıklama, yöntem bilgisi, istemler, çıktılar, kaynak veriler veya diğer ilgili belgeleri talep edebilir.

Şüpheli etik ihlal vakaları, derginin yayın etiği prosedürleri ve uluslararası kabul görmüş yayın etiği ilkeleri doğrultusunda değerlendirilecektir.

10. Sorumluluk ve Politikanın Güncellenmesi

Yapay zekâ destekli teknolojiler kullanılmış olsa dahi yazarlar, hakemler ve editörler kendi bilimsel ve editöryal sorumluluklarını taşımaya devam eder.

Yapay zekâ teknolojileri ve akademik yayıncılıkta bu teknolojilerin kullanımına ilişkin uluslararası standartlar sürekli geliştiğinden YZIB gerekli gördüğünde bu politikayı gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.