Düzeltme ve Geri Çekme Politikası

Düzeltme, Yayından Geri Çekme ve Başvurunun Geri Çekilmesi Politikası

The Journal of Artificial Intelligence and Human Sciences (YZIB), bilimsel yayın kayıtlarının doğruluğunu, bütünlüğünü, şeffaflığını ve güvenilirliğini korumayı taahhüt etmektedir.

Yayın öncesinde veya sonrasında hata, etik sorun ya da bilimsel kaydın güvenilirliğini etkileyebilecek önemli bir durum tespit edildiğinde YZIB, uluslararası kabul görmüş yayın etiği ilkeleri doğrultusunda gerekli editöryal işlemleri gerçekleştirir.

Sorunun niteliğine ve önemine göre Düzeltme (Correction), Yayımlanmış Makalenin Geri Çekilmesi (Retraction), Yayın Öncesi Başvurunun Geri Çekilmesi (Withdrawal), Endişe Bildirimi (Expression of Concern) veya istisnai durumlarda İçeriğin Kaldırılması (Removal) uygulanabilir.

1. Düzeltmeler

Yayımlanmış bir makalede hata veya eksiklik bulunmasına rağmen söz konusu hata çalışmanın temel bulgularını veya sonuçlarını geçersiz hâle getirmiyorsa düzeltme yayımlanabilir.

Düzeltme gerektirebilecek durumlar bunlarla sınırlı olmamak üzere şunlardır:

  • çalışmanın genel sonuçlarını değiştirmeyen olgusal hatalar;

  • tablo, şekil, etiket veya sayısal değerlerdeki hatalar;

  • eksik veya hatalı yazar bilgileri;

  • kurum veya teşekkür bilgilerindeki hatalar;

  • kaynaklardaki hatalar;

  • açıklığa kavuşturulması gereken eksiklik veya yanlışlıklar ve

  • yayın sürecinde dergi tarafından ortaya çıkan üretim hataları.

Yazarlar, okuyucular, hakemler ve editörler yayımlanmış bir makalede önemli bir hata tespit ettiklerinde dergiye bildirimde bulunmaya teşvik edilir.

Düzeltme talepleri Baş Editör veya görevlendirilen uygun bir editör tarafından değerlendirilir. Gerekli durumlarda ek belge veya yeniden hakem değerlendirmesi talep edilebilir.

Düzeltme gerekli görüldüğünde YZIB:

  • ilgili özgün makaleyi açıkça tanımlayan;

  • düzeltmenin niteliğini açıklayan;

  • özgün yayınla bağlantılı olan ve

  • kalıcı bilimsel kaydın bir parçası hâline gelen

bir Düzeltme Bildirimi (Correction Notice) yayımlar.

Makalenin bilimsel anlamını, yorumlanmasını, indekslenmesini veya anlaşılmasını etkilemeyen küçük yazım veya biçimlendirme hataları için resmî düzeltme bildirimi yayımlanması gerekmeyebilir.

2. Yayıncı Kaynaklı Hatalar

Derginin üretim, dizgi, biçimlendirme veya yayın sürecinde ortaya çıkan hatalar Erratum veya eşdeğer bir düzeltme bildirimi ile düzeltilebilir.

Uygun olduğu durumlarda bu bildirim özgün makaleyle bağlantılı olarak yayımlanır.

3. Yayımlanmış Makalenin Geri Çekilmesi (Retraction)

Retraction, yayımlanmış bir makaledeki bulgu, veri, içerik veya etik sorunların çalışmanın tamamının veya önemli bir bölümünün bilimsel açıdan artık güvenilir kabul edilemeyecek derecede ciddi olduğunu okuyuculara bildirmek amacıyla uygulanır.

YZIB aşağıdaki durumlardan bir veya daha fazlasına ilişkin açık kanıt bulunması hâlinde bir makalenin geri çekilmesini değerlendirebilir:

  • önemli hata, yanlış hesaplama, yöntemsel hata, veri uydurma veya tahrifat nedeniyle bulguların güvenilir olmaması;

  • araştırma verileri, görseller, şekiller veya sonuçların uydurulması ya da manipüle edilmesi;

  • intihal veya kaynak gösterilmeksizin önemli ölçüde içerik örtüşmesi;

  • mükerrer, tekrar veya yetkisiz yayın;

  • gerekli izin olmaksızın materyal veya veri yayımlanması;

  • ciddi telif hakkı ihlali veya diğer önemli hukuki sorunlar;

  • araştırmanın geçerli etik standartlara aykırı şekilde yürütülmesi veya raporlanması;

  • bilgilendirilmiş onam, kişisel verilerin korunması, gizlilik veya araştırma etiğine ilişkin ciddi ihlaller;

  • hakem değerlendirme sürecinin bozulması, uydurulması veya manipüle edilmesi;

  • gönderim, hakem değerlendirmesi veya yayın sürecinin sistematik biçimde manipüle edilmesi;

  • gerçek olmayan, satın alınmış, doğrulanamayan veya ciddi şekilde yanlış beyan edilmiş yazarlık;

  • önemli atıf manipülasyonu;

  • çalışmanın yorumlanmasını veya değerlendirilmesini önemli ölçüde etkileyen ciddi bir çıkar çatışmasının beyan edilmemesi;

  • çalışmanın güvenilirliğini veya bilimsel bütünlüğünü zedeleyen ciddi, beyan edilmemiş ya da uygunsuz yapay zekâ kullanımı veya

  • editörlerin çalışmanın güvenilirliği veya bütünlüğüne olan güvenini ortadan kaldıran diğer ciddi YZIB yayın etiği ihlalleri.

Retraction uygulamasının temel amacı yazarları cezalandırmak değil, bilimsel yayın kaydını düzeltmek ve okuyucuları bilgilendirmektir.

4. Retraction Süreci

Bir makalenin geri çekilmesine karar verilmeden önce YZIB normal olarak:

  1. bildirilen sorunu ve mevcut kanıtları değerlendirir;

  2. sorumlu yazar ve uygun olduğunda tüm yazarlarla iletişime geçer;

  3. yazarlara açıklama yapma fırsatı verir;

  4. gerekli durumlarda veri, belge, etik kurul onayı veya diğer kanıtları talep eder;

  5. gerektiğinde hakemler, editör kurulu üyeleri, kurumlar, etik kurullar veya diğer ilgili kuruluşlardan görüş alır ve

  6. mevcut kanıtlar ile yayın etiği ilkeleri doğrultusunda editöryal karar verir.

Yazarların karara katılmaması, bir veya daha fazla yazara ulaşılamaması ya da yeterli kanıtın mevcut olduğu durumlarda kurumsal soruşturmanın henüz tamamlanmamış olması geri çekme işleminin yapılmasını zorunlu olarak engellemez.

5. Retraction Bildirimi

Bir makale geri çekildiğinde YZIB ayrı ve açıkça tanımlanmış bir Retraction Notice / Geri Çekme Bildirimi yayımlar.

Bu bildirim uygun olduğu ölçüde:

  • geri çekilen makaleyi başlık, yazarlar, yayın bilgileri ve DOI ile tanımlar;

  • makalenin geri çekildiğini açıkça belirtir;

  • geri çekmenin gerekçesini açıklar;

  • geri çekme kararının kim tarafından verildiğini belirtir;

  • elektronik olarak özgün makaleye bağlanır;

  • kalıcı ve ücretsiz erişilebilir olur ve

  • nesnel ve olgusal bir dil kullanır.

Özgün makale, bilimsel yayın kaydının korunması amacıyla normal koşullarda sistemde tutulur; ancak RETRACTED / GERİ ÇEKİLMİŞTİR şeklinde açıkça işaretlenir ve Retraction Notice ile bağlantılandırılır.

YZIB, geri çekilmiş bir makaleyi normal koşullarda dergi arşivinden tamamen silmez.

6. Kısmi Geri Çekme

YZIB genel olarak kısmi geri çekme yerine uygun bir düzeltme veya tam geri çekme işlemini tercih eder.

Bir makalenin yalnızca açıkça tanımlanabilen belirli bir kısmının sorunlu olması ve geri kalan bulguların güvenilirliğini koruması hâlinde editörler bilimsel kaydın bütünlüğünü korumak için düzeltmenin yeterli olup olmadığını değerlendirir.

7. Endişe Bildirimi (Expression of Concern)

Yayımlanmış bir çalışma hakkında ciddi endişeler bulunmasına rağmen düzeltme veya geri çekme kararı vermek için henüz yeterli kanıt bulunmadığında YZIB bir Endişe Bildirimi (Expression of Concern) yayımlayabilir.

Bu bildirim aşağıdaki durumlarda kullanılabilir:

  • araştırma veya yayın etiği ihlaline ilişkin soruşturmanın devam etmesi;

  • mevcut kanıtların kesin sonuca ulaşmak için yetersiz olması;

  • kurumsal soruşturmanın önemli ölçüde gecikmesi;

  • veri veya bulguların güvenilirliği hakkında ciddi endişelerin bulunması veya

  • nihai editöryal karar için ek bilgiye ihtiyaç duyulması.

Endişe Bildirimi ilgili makaleyle bağlantılı olarak yayımlanır.

Sorun çözüldüğünde YZIB daha sonra düzeltme, geri çekme, editöryal bildirim veya uygun başka bir güncelleme yayımlayabilir.

8. Gönderilmiş Makalelerin Geri Çekilmesi (Withdrawal)

Yazarlar, nihai yayın gerçekleşmeden önce gerekçelerini belirterek editörlükle iletişime geçmek suretiyle makalelerini geri çekme talebinde bulunabilir.

Ön editöryal değerlendirme veya hakemlik sürecinde geri çekme talebi tüm yazarlar adına sorumlu yazar tarafından yapılmalıdır.

Sorumlu yazar, tüm ortak yazarların geri çekme talebinden haberdar olduğunu ve bu talebi kabul ettiğini teyit etmelidir.

YZIB tarafından geri çekme işlemi resmî olarak onaylanmadan önce çalışma başka bir dergiye gönderilmemelidir.

Editöryal veya hakemlik süreçlerini manipüle etmek ya da kötüye kullanmak amacıyla tekrarlanan gönderim ve geri çekme uygulamaları sorumlu yayıncılık ilkeleriyle bağdaşmayan davranışlar olarak değerlendirilebilir.

9. Kabul Sonrasında Geri Çekme

Bir makalenin resmî kabulünden sonra geri çekilmesi, bu aşamaya kadar önemli editöryal ve hakemlik kaynakları kullanılmış olması nedeniyle teşvik edilmez.

Ancak henüz nihai olarak yayımlanmamış kabul edilmiş bir çalışma aşağıdaki istisnai durumlarda geri çekilebilir:

  • çalışmanın güvenilirliğini etkileyen ciddi bir hatanın tespit edilmesi;

  • intihal, mükerrer yayın, uydurma veri veya başka ciddi etik sorunların belirlenmesi;

  • hukuki veya telif hakkına ilişkin sorunların ortaya çıkması;

  • gerekli etik kurul onayı veya onamın bulunmadığının belirlenmesi;

  • yayını engelleyen ciddi bir yazarlık uyuşmazlığının ortaya çıkması veya

  • yayının bilimsel yayın kaydının bütünlüğünü zedeleyeceği diğer durumlar.

Bu vakalar Baş Editör tarafından ayrı ayrı değerlendirilir.

10. Dergi Tarafından Geri Çekme

YZIB, kabul edilmiş ancak henüz nihai olarak yayımlanmamış bir çalışmada ciddi etik, hukuki, bilimsel veya süreçsel sorunlar tespit edilmesi hâlinde çalışmayı yayın sürecinden geri çekme hakkını saklı tutar.

Normal koşullarda yazarlar işlemin gerekçesi hakkında bilgilendirilir.

11. İçeriğin Kaldırılması (Removal)

Yayımlanmış bir makalenin dergi web sitesinden tamamen kaldırılması istisnai bir uygulamadır ve Retraction işleminden farklıdır.

Bilimsel yayın kaydının korunması amacıyla geri çekilmiş makaleler dahi normal koşullarda erişilebilir durumda tutulur.

Tam kaldırma yalnızca aşağıdaki gibi olağanüstü durumlarda değerlendirilebilir:

  • yayının erişilebilir kalmasının mahkeme kararını ihlal etmesi;

  • makalenin hukuka aykırı veya açıkça iftira niteliğinde içerik içermesi;

  • yayının kişisel gizlilik veya diğer hukuki hakları ciddi biçimde ihlal etmesi;

  • gizli veya kişiyi tanımlayabilir bilgilerin hukuka aykırı biçimde yayımlanmış olması veya

  • içeriğin erişilebilir kalmasının yalnızca Retraction ile giderilemeyecek ciddi ve kanıtlanabilir bir risk oluşturması.

Kaldırmanın gerekli olması durumunda YZIB, hukuken mümkün olduğu ölçüde bibliyografik kaydı korur ve açıklayıcı bir bildirim yayımlar.

12. Yazarların Hatalara İlişkin Sorumluluğu

Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata veya yanlışlık tespit etmeleri hâlinde dergi editörlüğünü gecikmeksizin bilgilendirmeli ve gerekli olduğunda makalenin düzeltilmesi veya geri çekilmesi sürecinde dergiyle iş birliği yapmalıdır.

Araştırma bütünlüğüne ilişkin geçerli incelemelerde iş birliği yapılmaması, vakanın değerlendirilmesinde ayrıca dikkate alınabilir.

13. Okuyucular ve Üçüncü Taraflardan Gelen Bildirimler

Okuyucular, kurumlar, hakemler, araştırmacılar ve diğer üçüncü taraflar yayımlanmış çalışmalarla ilgili endişelerini dergiye bildirebilir.

Bildirimlerin, iddianın değerlendirilebilmesi için yeterli bilgi ve mümkün olduğunda destekleyici kanıt içermesi beklenir.

YZIB, bildirimi yapan kişinin kimliği veya kurumsal bağlantısından bağımsız olarak güvenilir iddiaları değerlendirir. Belirli ve doğrulanabilir kanıtlar içeren anonim bildirimler de incelenebilir.

14. Editöryal Bağımsızlık

Düzeltme, Endişe Bildirimi, Withdrawal ve Retraction kararları bilimsel yayın kaydının güvenilirliği ve bütünlüğü temelinde verilen editöryal kararlardır.

Bu kararlar aşağıdaki unsurlardan etkilenmez:

  • yazarın akademik unvanı veya statüsü;

  • kurumsal bağlantısı;

  • uyruğu;

  • ticari çıkarlar;

  • kişisel ilişkiler veya

  • bilimsel bütünlük sorunu bulunmayan durumlarda çalışmanın sonuçlarıyla fikir ayrılığı yaşanması.

15. Bilimsel Yayın Kaydının Korunması

YZIB yayımlanmış bilimsel literatürü kalıcı bir akademik kayıt olarak kabul eder.

Bu nedenle yayımlanmış çalışmalar, yapılan değişikliğin şeffaf biçimde kayda geçirilmediği durumlarda normal koşullarda değiştirilmez, başka bir sürümle değiştirilmez veya silinmez.

Resmî düzeltme, Retraction veya diğer editöryal bildirimler teknik olarak mümkün olduğu ölçüde etkilenen makaleyle kalıcı olarak bağlantılı tutulur.

16. Yayın Etiği Standartları

Düzeltmeler, Retraction, Withdrawal, Endişe Bildirimleri ve diğer yayın sonrası sorunlar YZIB'in yayın etiği politikaları ile Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından sağlanan rehberler dâhil olmak üzere uluslararası kabul görmüş yayın etiği ilkeleri doğrultusunda değerlendirilir.

YZIB, araştırma bütünlüğü ve akademik yayıncılık standartlarındaki gelişmeler doğrultusunda bu politikayı gerektiğinde gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.