Araştırma Verisi Politikası

Araştırma Verisi Politikası

The Journal of Artificial Intelligence and Human Sciences (YZIB); bilimsel araştırmalarda şeffaflığın, tekrarlanabilirliğin, araştırma bütünlüğünün ve araştırma verilerinin sorumlu biçimde yönetilmesinin geliştirilmesini desteklemektedir.

YZIB, etik, hukuki ve uygulamaya ilişkin koşulların uygun olduğu durumlarda yazarları yayımlanan bulguların temelini oluşturan veri, kod, materyal, protokol ve diğer araştırma çıktılarının erişilebilir hâle getirilmesi konusunda teşvik etmektedir.

Dergi, veri paylaşımı uygulamalarının disiplinlere göre farklılık gösterebileceğini ve bazı araştırma verilerinin etik, hukuki, kişisel verilerin korunması, gizlilik, fikrî mülkiyet, sözleşme, güvenlik veya üçüncü taraf kısıtlamaları nedeniyle kamuya açık olarak paylaşılamayabileceğini kabul etmektedir.

1. Araştırma Verisinin Tanımı

Bu politika kapsamında araştırma verileri bunlarla sınırlı olmamak üzere aşağıdakileri içerebilir:

  • ham ve işlenmiş veri kümeleri;

  • anket ve deney verileri;

  • nitel araştırma verileri;

  • görüşme ve gözlem verileri;

  • istatistiksel analiz dosyaları;

  • yazılım ve kaynak kodları;

  • algoritmalar ve hesaplamalı modeller;

  • makine öğrenmesi veri kümeleri;

  • model yapılandırmaları ve ilgili parametreler;

  • araştırma protokolleri ve yöntemsel materyaller;

  • anketler, ölçekler ve araştırma araçları;

  • ek materyaller;

  • araştırma sırasında oluşturulan görüntü, ses veya video dosyaları ve

  • araştırma bulgularının anlaşılması, doğrulanması veya tekrarlanması için gerekli diğer materyaller.

İlgili araştırma verisinin niteliği disipline, yönteme ve araştırma desenine göre değişebilir.

2. Veri Paylaşımı

Yazarların, çalışmalarındaki bulguları destekleyen araştırma verilerini etik ve hukuki açıdan mümkün olduğu durumlarda paylaşmaları teşvik edilmektedir.

Araştırma verilerinin tercihen aşağıdaki ortamlardan birinde saklanması önerilir:

  • alan tarafından kabul edilen disipline özgü veri depoları;

  • kurumsal veri depoları;

  • genel amaçlı araştırma veri depoları veya

  • uzun süreli koruma ve güvenilir erişim sağlayan diğer veri depoları.

Mümkün olduğunda yazarların Digital Object Identifier (DOI) gibi kalıcı tanımlayıcılar ve uygun metadata sağlayan veri depolarını tercih etmeleri önerilmektedir.

YZIB, uygun olduğu durumlarda araştırma verilerinin Bulunabilir, Erişilebilir, Birlikte Çalışabilir ve Yeniden Kullanılabilir (FAIR) olmasını destekleyen FAIR Veri İlkelerinin uygulanmasını teşvik etmektedir.

3. Veri Erişilebilirliği Beyanı

Araştırma verisi üreten veya analiz eden özgün araştırma makalelerinde Veri Erişilebilirliği Beyanı (Data Availability Statement) bulunmalıdır.

Bu beyanda aşağıdaki hususlar açıklanmalıdır:

  • araştırma bulgularını destekleyen verilerin kamuya açık olup olmadığı;

  • verilere nereden erişilebileceği;

  • uygun olduğunda veri deposunun adı ile kalıcı tanımlayıcı veya bağlantı;

  • verilerin makul bir talep üzerine sorumlu yazardan temin edilip edilemeyeceği veya

  • verilerin neden kamuya açık olarak paylaşılamadığı.

Kullanılabilecek örnek beyanlar aşağıda verilmiştir:

Kamuya açık veriler

Bu çalışmanın bulgularını destekleyen veriler [veri deposunun adı] içerisinde [DOI veya kalıcı bağlantı] adresinden erişilebilir durumdadır.

Makul talep üzerine erişilebilen veriler

Bu çalışmanın bulgularını destekleyen veriler, makul bir talep üzerine sorumlu yazardan temin edilebilir.

Erişimi kısıtlı veriler

Bu çalışmanın bulgularını destekleyen veriler etik, kişisel verilerin korunması, gizlilik, hukuki veya kurumsal kısıtlamalar nedeniyle kamuya açık olarak paylaşılamamaktadır.

Üçüncü taraf verileri

Bu çalışmada kullanılan veriler üçüncü bir taraftan elde edilmiş olup erişim kısıtlamalarına tabidir. Uygun olduğu durumlarda veri erişim talepleri [ilgili kaynak veya kuruluş] üzerinden gerçekleştirilmelidir.

Yeni veri bulunmayan çalışmalar

Bu çalışma kapsamında yeni bir veri oluşturulmamış veya analiz edilmemiştir. Bu nedenle veri paylaşımı bu çalışma için geçerli değildir.

Yazarlar, araştırmalarının koşullarını doğru biçimde yansıtan beyanı seçmeli veya gerekli şekilde uyarlamalıdır.

4. Hassas, Kişisel ve Gizli Veriler

Araştırma katılımcılarının, kişisel verilerin, gizli bilgilerin ve hukuken korunan bilgilerin korunması, açık veri paylaşımından önce gelir.

Yazarlar aşağıdaki durumlara yol açabilecek verileri kamuya açık biçimde paylaşmamalıdır:

  • gerekli onam bulunmaksızın araştırma katılımcılarının kimliğinin belirlenebilmesi;

  • kişisel verilerin korunması veya mahremiyet kurallarının ihlal edilmesi;

  • gizlilik anlaşmalarının ihlal edilmesi;

  • hukuken veya ticari olarak korunan bilgilerin açıklanması;

  • kurumsal veya sözleşmeye dayalı yükümlülüklerin ihlal edilmesi veya

  • önemli etik, güvenlik ya da biyogüvenlik risklerinin ortaya çıkması.

Uygun olduğu durumlarda veriler paylaşılmadan önce anonimleştirilmeli veya kimliksizleştirilmelidir.

Verilerin paylaşılamadığı durumlarda bunun gerekçesi, gizli veya hassas bilgiler açıklanmaksızın Veri Erişilebilirliği Beyanında belirtilmelidir.

5. Veri Atıfları

Bir makalede kullanılan ve kamuya açık olan veri kümelerine uygun şekilde atıf yapılmalıdır.

Veri atıfları mümkün olduğu ölçüde aşağıdaki bilgileri içermelidir:

  • yazar(lar) veya veri oluşturucu(lar);

  • yıl;

  • veri kümesinin başlığı;

  • veri deposu veya yayıncı;

  • uygun olduğunda sürüm bilgisi ve

  • DOI gibi kalıcı bir tanımlayıcı.

Daha önce yayımlanmış veya üçüncü taraflara ait veri kümelerine uygun olduğu durumlarda hem metin içinde hem de kaynakçada atıf yapılmalıdır.

Üçüncü taraf verilerinin kullanılmasına ve atıf yapılmasına ilişkin gerekli hak ve izinlerin sağlanmasından yazarlar sorumludur.

6. Veri, Kod ve Hesaplamalı Tekrarlanabilirlik

Hesaplamalı analiz, makine öğrenmesi, yapay zekâ, istatistiksel modelleme veya diğer tekrarlanabilir hesaplama süreçlerini içeren çalışmalarda, okuyucuların analizleri anlayabilmelerini ve makul ölçüde yeniden gerçekleştirebilmelerini sağlayacak yeterli bilginin verilmesi teşvik edilmektedir.

Araştırmanın niteliğine göre bu bilgiler aşağıdakileri içerebilir:

  • analiz kodları;

  • kullanılan yazılım ve sürümü;

  • algoritmalar;

  • model mimarisi;

  • model parametreleri ve hiperparametreleri;

  • veri ön işleme prosedürleri;

  • bilimsel açıdan gerekli olduğunda rastgeleleştirme süreçleri veya rastgelelik tohumları;

  • eğitim, doğrulama ve test veri kümelerine ilişkin prosedürler;

  • üretken yapay zekânın araştırma yönteminin parçası olduğu durumlarda kullanılan istemler (promptlar) veya istem tasarım prosedürleri ve

  • çalışmanın yorumlanması veya tekrarlanması için gerekli diğer yöntemsel bilgiler.

Paylaşılacak bilginin kapsamı araştırma desenine uygun olmalı ve etik, hukuki, kişisel verilerin korunması, fikrî mülkiyet ve güvenlik koşullarına uymalıdır.

7. Veri Bütünlüğü ve Doğrulama

Yazarlar, makalelerini destekleyen araştırma verilerinin doğruluğundan, gerçekliğinden, bütünlüğünden ve uygun biçimde belgelenmesinden sorumludur.

Araştırma verileri uydurulmamalı, tahrif edilmemeli, seçici biçimde manipüle edilmemeli veya yanıltıcı şekilde sunulmamalıdır.

Editörler veya hakemler gerekli gördüklerinde aşağıdaki amaçlarla temel veri, kod, dokümantasyon veya yöntem bilgilerine erişim talep edebilir:

  • bildirilen bulguların güvenilirliğini değerlendirmek;

  • yöntemsel konuları açıklığa kavuşturmak;

  • olası tutarsızlıkları incelemek veya

  • araştırma ve yayın bütünlüğüne ilişkin endişeleri değerlendirmek.

Makul bir gerekçe sunulmaksızın talep edilen bilgilerin sağlanmaması, makalenin editöryal değerlendirmesini etkileyebilir.

8. Verilerin Saklanması

Yazarların yayımlanan çalışmalarının temelini oluşturan araştırma verilerini ve ilgili belgeleri, kurumlarının, fon sağlayıcıların, disiplinlerinin ve geçerli etik ve hukuki düzenlemelerin gerektirdiği uygun süre boyunca saklamaları beklenmektedir.

Kurum veya fon sağlayıcı kuruluş tarafından belirli bir saklama süresi öngörülmüşse yazarların bu yükümlülüklere uyması gerekmektedir.

9. Etik ve Hukuki Sorumluluklar

Verilerin paylaşılması yazarların aşağıdaki konulardaki sorumluluklarını ortadan kaldırmaz:

  • etik kurul onayı;

  • bilgilendirilmiş onam;

  • kişisel verilerin korunması;

  • gizlilik;

  • fikrî mülkiyet;

  • telif hakkı;

  • sözleşmeye dayalı yükümlülükler ve

  • geçerli ulusal ve uluslararası düzenlemeler.

Yazarlar, veri paylaşımının araştırma katılımcılarından alınan onam ve uygun olduğu durumlarda ilgili etik kurul tarafından onaylanan koşullarla uyumlu olmasını sağlamalıdır.

10. Yayın Sonrası Verilere İlişkin Sorunlar

Yayın sonrasında araştırma verilerinin bütünlüğü, erişilebilirliği, kaynağı veya güvenilirliği konusunda bir endişe ortaya çıkması hâlinde YZIB yazarlardan açıklama veya destekleyici belgeler talep edebilir.

Gerekli görüldüğünde dergi; yayın etiği, düzeltme, geri çekme ve araştırma bütünlüğü politikaları doğrultusunda uygun editöryal işlemleri gerçekleştirebilir.

11. Politikanın Güncellenmesi

Araştırma verilerinin yönetimi ve bu alandaki uluslararası standartlar gelişmeye devam etmektedir. YZIB; araştırma bütünlüğü, açık bilim, veri koruma ve akademik yayıncılıktaki gelişmeleri dikkate alarak gerekli gördüğünde bu politikayı gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.